Özet: HS kodu (Türkiye'de GTİP), ürünleri uluslararası ticarette sınıflandıran ortak koddur. Bu kodla Trade Map ve UN Comtrade gibi ücretsiz kaynaklardan bir ürünü hangi ülkenin ne kadar ithal ettiğini, pazarın büyüyüp büyümediğini ve Türkiye'nin o pazardaki payını görebilirsiniz. Bu yazıdaki gerçek örnekte, paslanmaz çelik mutfak eşyası ithalatı Suudi Arabistan'da 2019–2023 arasında %46 büyüdü; ama Türkiye'nin payı %10,3'ten %6,6'ya düştü, Hindistan'ınki %12'den %30'a çıktı.
GTİP kodu çoğu ihracatçı için gümrük beyannamesindeki bir alandan ibarettir. Oysa aynı kod, bir pazar araştırmasının en ucuz ve en güvenilir başlangıç noktasıdır: dünya ticaret istatistikleri HS kodu bazında tutulur. Bu rehberde kodu nasıl okuyacağınızı, veriyi nereden alacağınızı ve gerçek bir örnek üzerinden veriden nasıl karar çıkaracağınızı gösteriyoruz. Konunun geniş çerçevesi için B2B Pazar Araştırması Rehberi yazımıza bakabilirsiniz.
HS Kodu (GTİP) Nedir ve İhracatçılar İçin Neden Önemlidir?
HS (Harmonized System), Dünya Gümrük Örgütü'nün (WCO) geliştirdiği ve 200'den fazla ülkenin kullandığı ürün sınıflandırma sistemidir. Türkiye'deki karşılığı GTİP'tir (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu).
İhracatçılar bu kodu genellikle üç iş için kullanır:
- Gümrük işlemleri: Beyanname ve vergi oranı.
- Mevzuat: İzin, kota ve sertifika gereklilikleri.
- Destekler: Bazı destek programları GTİP koduna bağlıdır.
Dördüncü kullanım alanı en az bilinenidir: ticaret verisi analizi. Ülkelerin ithalat ve ihracat istatistikleri HS kodu bazında yayımlandığı için, herhangi bir ürünün hangi ülkeye ne kadar satıldığını ve kimlerden alındığını ücretsiz olarak görebilirsiniz.
GTİP Kodunun Yapısı Nasıl Okunur?
GTİP 12 hanedir. Her hane grubu ürünü daha dar bir kategoriye yerleştirir.
| Hane | Adı | Açıklama | Örnek (zeytinyağı) |
|---|---|---|---|
| İlk 2 | Fasıl | Genel kategori | 15: Hayvansal ve bitkisel yağlar |
| İlk 4 | Pozisyon | Fasıl içindeki grup | 1509: Zeytinyağı |
| İlk 6 | Alt pozisyon (HS kodu) | Dünyada ortak kod | 150910: Naturel zeytinyağı |
| İlk 8 | CN kodu | AB ile ortak | 15091010 |
| 12 | GTİP | Türkiye'ye özgü tam kod | 1509.10.10.00.00 |
Uluslararası ticaret verisini sorgulamak için ilk 6 hane yeterlidir. Trade Map ve UN Comtrade 6 haneli HS koduyla çalışır. 12 haneli GTİP, Türkiye'deki gümrük ve vergi işlemleri içindir.
GTİP kodunuzu nasıl bulursunuz?
- TARA (Tarife Arama): Ticaret Bakanlığı'nın resmî aracı; ürün adıyla arama yapılabilir.
- TİM GTİP sorgulama: Türkiye İhracatçılar Meclisi'nin aracı.
- Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB): Emin değilseniz Ticaret Bakanlığı'ndan resmî ve bağlayıcı bir sınıflandırma alabilirsiniz.
Analizin geri kalanı doğru koda dayanır. Yanlış kodla yapılan analiz, başka bir ürünün pazarını inceler.
Ticaret Verisi Kaynakları Nelerdir?
| Kaynak | Sağlayan | Ücret | En uygun kullanım |
|---|---|---|---|
| Trade Map | ITC | Temel erişim ücretsiz | Ülke bazında ithalat, eğilim, tedarikçi ülkeler |
| UN Comtrade | Birleşmiş Milletler | Ücretsiz (sınırlı sorgu) | Ham veri, toplu sorgu |
| WITS | Dünya Bankası | Ücretsiz | Gümrük vergisi ve ticaret politikası |
| Market Access Map | ITC | Ücretsiz | Gümrük vergileri, tercihli tarifeler |
| TÜİK | TÜİK | Ücretsiz | Türkiye'nin GTİP bazında ihracatı |
| TİM | TİM | Ücretsiz | Sektörel ihracat istatistikleri |
Trade Map hızlı tarama için en kullanışlısıdır. UN Comtrade ise ham veriyi indirmek ve aynı sorguyu birçok ülke için tekrarlamak için uygundur. Bu yazıdaki örneğin verisini UN Comtrade'in herkese açık sorgu servisinden aldık.
GTİP Koduyla Pazar Analizi Adım Adım Nasıl Yapılır?
Adım 1: Doğru HS kodunu belirleyin
Ürününüzün 6 haneli kodunu netleştirin. Birden fazla olası kod varsa hepsini not edin. Örneğimizde kod 7323.93: paslanmaz çelikten sofra ve mutfak eşyaları.
Adım 2: İthalat hacmine bakın
Hangi ülkelerin bu ürünü en çok ithal ettiğini listeleyin. Değer (ABD doları), miktar (ton veya adet) ve yıllık değişim birlikte değerlendirilmelidir.
Adım 3: En az beş yıllık eğilimi inceleyin
Tek bir yıl yanıltır. İstikrarlı büyüyen pazarlar güvenli giriş noktalarıdır; hızlı büyüyen küçük pazarlar fırsat ve risk birlikte taşır; büyük ama durağan pazarlarda rekabet yoğundur; küçülen pazarlarda yapısal bir sorun olabilir.
Adım 4: Tedarikçi ülkeleri karşılaştırın
Hedef ülkenin ürünü kimlerden aldığına bakın. Bu, rakiplerinizin nereden geldiğini, Türkiye'nin payını ve (miktar verisi güvenilirse) birim fiyat düzeyini gösterir.
Adım 5: Türkiye'nin konumunu değerlendirin
Türkiye'nin payı artıyor mu, azalıyor mu? Payın düştüğü bir pazarda sorunun ne olduğunu (fiyat, rakip, lojistik) anlamadan girmek risklidir.
Gerçek Bir Örnek: Paslanmaz Çelik Mutfak Eşyası (HS 7323.93)
Aşağıdaki rakamlar UN Comtrade'den, ülkelerin kendi bildirdiği ithalat verisinden alındı.
| Almanya | ABD | Suudi Arabistan | |
|---|---|---|---|
| 2023 ithalatı | 559 milyon $ | 2,21 milyar $ | 123 milyon $ |
| 2019–2023 değişim | +%16 | +%15 | +%46 |
| En büyük tedarikçi | Çin (%65) | Çin (%83) | Çin (%52) |
| İkinci tedarikçi | İtalya (%6,8) | Hindistan (%7,7) | Hindistan (%30) |
| Türkiye'nin payı, 2019 → 2023 | %3,6 → %2,5 | %0,1 → %0,1 | %10,3 → %6,6 |
Bu tablodan çıkan üç sonuç:
Suudi Arabistan en hızlı büyüyen pazar, ama Türkiye orada pay kaybediyor. Pazar dört yılda %46 büyürken Türkiye'nin payı %10,3'ten %6,6'ya düştü. Aynı dönemde Hindistan'ın payı %12,4'ten %30,3'e çıktı. "Hızlı büyüyen pazar" tek başına iyi haber değil; büyümeyi kimin aldığına bakmak gerekiyor. Bu pazara girmeden önce Hindistan'ın fiyat ve teslim koşullarını incelemek şart.
Almanya'da fiyat iki katmanlı. Almanya'nın Çin'den aldığı ürünün ortalama birim fiyatı kilogram başına yaklaşık 7,5 $, İtalya'dan aldığınınki yaklaşık 16 $. Türkiye'nin payı küçük ve düşüyor (%3,6'dan %2,5'e). Almanya'da Çin ile fiyatta yarışmak yerine, İtalyan ürünlerine daha uygun fiyatlı bir alternatif olarak konumlanmak incelenmeye değer bir seçenek.
ABD büyük ama Türkiye için neredeyse boş. 2,2 milyar dolarlık ithalatın %83'ü Çin'den geliyor; Türkiye'nin payı %0,1. Hacim cazip, ama bu pazarda yer edinmek, lojistik ve fiyat açısından ayrı bir hazırlık gerektirir.
Bir not: ABD ve Suudi Arabistan verilerinde miktar tahmini değerlerden hesaplandığı için birim fiyatı yalnız Almanya için kullandık. Ticaret verisinde miktar alanı her zaman güvenilir değildir; birim fiyat hesaplamadan önce kontrol edin.
HS Kodu Verisinden Hangi Sonuçlar Çıkarılabilir?
Büyüme eğilimi
Beş on yıllık ithalat verisi, pazarın yapısal olarak büyüyüp büyümediğini gösterir. Salgın dönemi gibi tek seferlik sıçramaları ayırarak okuyun.
Pay değişimi
Toplam büyümeyle birlikte tedarikçi ülkelerin paylarına bakın. Yukarıdaki Suudi Arabistan örneği, büyüyen bir pazarda bile pay kaybedilebileceğini gösteriyor.
Fiyat konumu
İthalat değerini miktara bölerek tedarikçi ülkelerin ortalama birim fiyatını karşılaştırabilirsiniz. Türkiye'nin fiyatı Çin'in üzerinde, Avrupa'nın altındaysa orta segment konumlanması mantıklı olabilir.
Mevsimsellik
Aylık veri varsa ithalatın yılın hangi döneminde yoğunlaştığını görebilirsiniz. İthalatın yoğunlaştığı dönemden iki üç ay önce alıcılarla temasa geçmek, sipariş planlarına girme şansını artırır.
Tedarik yoğunlaşması
Bir ülke ithalatının büyük bölümünü tek bir tedarikçiden alıyorsa, alıcılar tedarikçi çeşitlendirmesi arıyor olabilir. Bu, alternatif bir tedarikçi için fırsattır.
Ticaret Verisinden Alıcıya Nasıl Geçilir?
Ticaret verisi hangi ülkeye bakmanız gerektiğini söyler, o ülkede kime satacağınızı söylemez. Bir sonraki adım, seçilen ülkedeki ithalatçı, distribütör ve zincir mağazaları bulmak ve onlarla temas kurmaktır.
Bu adımda beklentiyi doğru kurmak gerekir. Müşterilerimiz adına yürüttüğümüz kampanyalarda LinkedIn davetleri Türkiye'deki kişilerde %35, Batı Avrupa'da %11 oranında kabul edildi. Ticaret verisinde cazip görünen bir Avrupa pazarında aynı sayıda görüşme için birkaç kat daha fazla temas gerekebilir. Alıcılara ulaşma adımları için İhracata Başlarken 5 Adım yazımıza bakabilirsiniz. Yapay zekanın bu adımda nerede işe yaradığını Yapay Zeka ile Pazar Araştırması yazımızda anlattık.
GTİP Analizinde En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
1. Yanlış kodla analiz yapmak
Tek bir hane farklıysa başka bir ürünün verisine bakıyorsunuz demektir. Kodu TARA veya BTB ile doğrulayın.
2. Yalnız toplam hacme bakmak
Büyük bir pazar küçülüyor olabilir; büyüyen bir pazarda Türkiye pay kaybediyor olabilir. Toplam, eğilim ve pay birlikte okunmalıdır.
3. Tek kaynağa güvenmek
Trade Map ile UN Comtrade arasında bile raporlama gecikmesi ve yöntem farkından kaynaklanan farklar olabilir. Önemli kararlarda iki kaynağı karşılaştırın.
4. Miktar verisini kontrol etmeden birim fiyat hesaplamak
Bazı ülkeler miktarı tahmini olarak bildirir. Her tedarikçide aynı birim fiyat çıkıyorsa, miktar verisi tahminidir ve fiyat karşılaştırması için kullanılamaz.
5. Gümrük vergisini atlamak
İthalat hacmi yüksek bir ülkede Türkiye'ye uygulanan gümrük vergisi rakip ülkelerden yüksekse fiyat avantajı kaybolabilir. Market Access Map ile tarife oranlarını kontrol edin.
Sıkça Sorulan Sorular
GTİP kodu ile HS kodu arasındaki fark nedir?
HS kodu, Dünya Gümrük Örgütü'nün belirlediği 6 haneli uluslararası koddur. GTİP, Türkiye'nin bu 6 haneye 6 hane ekleyerek oluşturduğu 12 haneli ulusal koddur. Uluslararası ticaret verisi için 6 haneli HS kodu yeterlidir.
Trade Map ücretsiz mi?
Temel özellikleri ücretsizdir: ülke bazında ithalat ve ihracat, eğilim ve tedarikçi ülkeler. Bazı ileri düzey özellikler için kayıt veya ücretli erişim gerekebilir. UN Comtrade de sınırlı sayıda ücretsiz sorguya izin verir.
GTİP kodumu bulamıyorum, ne yapmalıyım?
Ticaret Bakanlığı'nın TARA aracında ürün adıyla arama yapın. Emin olamıyorsanız Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) başvurusuyla resmî bir sınıflandırma alın.
Yapay zeka bu süreci nasıl hızlandırır?
Yapay zeka aynı sorguyu çok sayıda ülke ve ürün kodu için tekrarlamayı, tabloları özetlemeyi ve dikkat çeken değişimleri öne çıkarmayı hızlandırır. Rakamların kendisi ise her zaman Trade Map veya UN Comtrade gibi birincil kaynaktan alınmalıdır.
Hangi sektörler için GTİP analizi özellikle önemlidir?
Fiziksel ürün satan tüm sektörler için geçerlidir. Tekstil, gıda, makine, otomotiv yan sanayi, kimya ve ev eşyası gibi ticaret hacmi yüksek sektörlerde, pay değişimleri ve fiyat farkları daha belirgin görülür.
Ticaret verisi, hangi pazara bakmanız gerektiğini birkaç saat içinde gösterebilir. Ürününüzün GTİP koduyla hazırlanmış etkileşimli bir pazar raporu için GTİP İnteraktif Rapor hizmetimize göz atabilir veya ücretsiz görüşmemizde pazarınızı birlikte değerlendirebiliriz.
Bu konuda daha fazla bilgi almak ister misiniz?
Uzman ekibimizle ücretsiz bir keşif toplantısı planlayın, ihtiyaçlarınızı birlikte analiz edelim.
Ücretsiz danışmanlık alın →